Pijpen Mallen en Gietvormen

Hele fraaie, meer dan 50 cm lange persmal van de klassieke Gouwenaar, met bijbehorende weijer en stopper. Tevens een stukje gereedschap om de naad op kop en steel glad te strijken
Hele fraaie, meer dan 50 cm lange persmal van de klassieke Gouwenaar, met bijbehorende weijer en stopper. Tevens een stukje gereedschap om de naad op kop en steel glad te strijken
Lange goudse mal van relief pijp Mercurius en Neptunus, onbekende fabrikant, ca 1850-1930
Lange goudse mal van relief pijp Mercurius en Neptunus, onbekende fabrikant, ca 1850-1930
Zgn. 'Stopper' om de ketel holte te maken. Franse herkomst
Zgn. 'Stopper' om de ketel holte te maken. Franse herkomst
Hielmerk stempeltje, merk 'Melkmeisje', Van der Want Gouda
Hielmerk stempeltje, merk 'Melkmeisje', Van der Want Gouda
Steelmerk stempel, Goedewaagen Gouda
Steelmerk stempel, Goedewaagen Gouda
Zg. 'Botter' om de bovenzijde van de ketel af te werken
Zg. 'Botter' om de bovenzijde van de ketel af te werken
Hielmerk stempel, melkmeisje
Hielmerk stempel, melkmeisje

Hielmerk stempel LP (ongekroond). Het merk LP is mij tot op heden onbekend.

Een metalen 'pen' met aan het uiteinde de letter D omgeven door een cirkel punten. Hielmerk stempel, wellicht van de firma Prince die als laatste dit merk in gebruik had. De Franse firma Scoufflaire heeft het merk D met een stippen cirkel ook gebruikt.


Zogenaamde agaath steen om de pijp(enkop) te polijsten
Zogenaamde agaath steen om de pijp(enkop) te polijsten
Halve persmal met relief pijp ; afbeelding Neptunus en Mercurius, tekst op steel 'IN GOUDA'
Halve persmal met relief pijp ; afbeelding Neptunus en Mercurius, tekst op steel 'IN GOUDA'

 

Hieronder een aantal persmallen. De eerste drie zijn in gebruik geweest bij een van Nederlands' laatste kleipijpmakers in Gouda, Kees Moerings.

Tevens een paar persmallen van de Franse Firma Victor Belle, die actief was in Serves. Eentje uit het Duitse Westerwald en een Belgische mal ' CREME AUX OISEAUX'. 

Tevens een gietijzeren mal voor waarschijnlijk snoep pijpjes en een tweetal Nederlandse metalen mallen voor schaats - souvenir pijpjes.

 

 

 

Hiernaast een aparte mal voor 4 (kleine) gezichtspijpjes tegelijk. Waarschijnlijk ging het hier om snoeppijpjes 

 

 

Een bijzondere vondst uit Gennep (Limburg)

In Gennep zijn tussen ca 1850 en 1880 kleipijpen vervaardigd door eerst Peter Dorn, en later zijn zoon(s).Dit zijn op dit moment de enige bekende 'aarden pijpen fabrikanten' in Gennep (ref *8), en het lijkt zeer aannemelijk dat de onderstaande vorm, die als bodemvondst in een tuin aldaar is opgedoken, van een van hen stamt.

 

Het is een Gietijzeren persmal, die een keer gerepareerd lijkt te zijn bij de breuk in een van de delen. De steellengte is 27 cm, en het kop model is een middelgrote ovoide.

Op de mal zijn wat letters ingekrast (een paar onduidelijk, en iets wat op HV1 of HW lijkt), waarschijnlijk duiden deze het model.


Gietmallen

 

Gietmallen van gips werden gebruikt om doorrokers en andere gietpijpen te maken. Een relatief eenvoudig proces waarbij vloeibare klei in de mal wordt gegoten. Tegen de gips wand aan stolt de buitenste laag van de klei, waarna de rest wordt afgegoten. Een proces van timing, maar erg snel en efficient.

 

Houten pijpenbak ; hierin werden de nog natte, gekaste pijpen gelegd om te drogen alvorens ze de oven in gingen
Houten pijpenbak ; hierin werden de nog natte, gekaste pijpen gelegd om te drogen alvorens ze de oven in gingen
Pijpendroogbak van de firma P. van der Want
Pijpendroogbak van de firma P. van der Want
Plakker met tekst op de zijkant van de pijpendroogbak hierboven
Plakker met tekst op de zijkant van de pijpendroogbak hierboven

Botter

 

Een schijfje dat gebruikt werd om de bovenzijde van de kop van de geperste kleipijp glad en rond te strijken.

Stopper

Een zogenaamde 'Stopper' , gebruikt om de ketelholte in de kop te drukken. Deze stopper is afkomstig van een onbekende Franse fabriek

Hielmerk stempel

 

Een hielmerk stempel van de Goudse fabriek van der Want. Houten handvat.

Merk melkmeisje.


Bandmerk of steel stempel

 

Een steel merk stempel (zonder houten handvat) van de Goudse firma 'Goedewaagen'


'Kromrek'

Zinken 'kromrekje' van de firma Van Der Want om de lakpunten hun licht gebogen steel mee te geven
Zinken 'kromrekje' van de firma Van Der Want om de lakpunten hun licht gebogen steel mee te geven

Op de foto hiernaast uit een uitgave van tijdschrift De Prins uit de zomer van 1930 staat een houten variant van een 'kromrek' afgebeeld. Het aardige is dat dit model, wat wij tegenwoordig aanzien als 'klassiek' gouds model, helemaal niet zo 'klassiek' Gouds was ; ref Duco koopt Goedewaagen omstreeks 1880 met regelmaat persvormen van met name Franse en Belgische bedrijven. Bij een van dergelijke aanschaffen zit een groepje half lange, krom gesteelde pijpen welke direct een succes worden in Nederland :-)

 

Deze licht gekromde, half lange steel met gelakte punt (zgn 'lakpunten') zijn door de Fransen overigens weer afgekeken uit Engeland

Pijpenpotten en Ringen

Om de pijpen te bakken, werden grote speciaal daarvoor gemaakte potten gebruikt. De potten waren rond, vaak hoog, en zonder oren. Door in de pot een verticale staander aan te brengen waaromheen de kleipijpen gezet konden worden kon de pot gelijkmatig gevuld worden. Een dergelijke verticale staander werd ook wel 'trompet' genoemd ; een langwerpige verticale staander in de vorm van een omgekeerde toeter.

 

Als de pijpen in de potten geplaatst waren werden de stelen doorgaans bij elkaar gehouden ('gebonden') met een ring klei (zgn. pijpenringen). Op de tweede foto van links (hierboven) staan een aantal pijpenpotten waarbij duidelijk te zien is hoe in de lange potten op de achtergrond, de stelen van de lange pijpen uitsteken en met een 'pijpenring' bij elkaar gehouden worden. Dan ging de deksel op de pot en vaak werd ook de gehele pot nog eens met zogenaamde 'gemagerde' klei afgesmeerd om te voorkomen dat vuur of roet in de pot kon komen en om eventueel ongelijkmatige verhitting of verkleuringen hierdoor tegen te gaan.  

 

Kenmerkend voor de potten zijn de drie poten of 'vinnen', en de vaak 'aangesmeerde' klei aan de buitenzijde

Rotterdamse pijpenpot van grijze klei, www.bedrijfshistorierotterdam.nl
Rotterdamse pijpenpot van grijze klei, www.bedrijfshistorierotterdam.nl
Schoonhoven, ca 1780-1800, diverse fragmenten waaronder 1 'vin'
Schoonhoven, ca 1780-1800, diverse fragmenten waaronder 1 'vin'
Randfragment van pijpenpot waarbij aangesmeerde klei duidelijk zichtbaar is, Schoonhoven ca 1780-1800
Randfragment van pijpenpot waarbij aangesmeerde klei duidelijk zichtbaar is, Schoonhoven ca 1780-1800

Fragment van een laat 17e eeuwse pijpenring, gevonden in een stort van IAK (Suzanna Jacobs, Gouda, ca 1680-1700)
Fragment van een laat 17e eeuwse pijpenring, gevonden in een stort van IAK (Suzanna Jacobs, Gouda, ca 1680-1700)

Een fragment van een Trompet, gevonden op het terrein van de voormalige Goedewaagen fabriek in Gouda (ca 1900)

Een fragment van een 19e eeuwse Trompet, gevonden in de Tuinstraat in Gouda.


Pijpaarde

Nota van de Goudse krijtmalerij Boekamp uit 1927 voor de levering van pijpaarde. Let op de leveringsconditie ; 'Ijssel' en 'Franco wal'
Nota van de Goudse krijtmalerij Boekamp uit 1927 voor de levering van pijpaarde. Let op de leveringsconditie ; 'Ijssel' en 'Franco wal'
Retour bericht uit 1926 van firma Boekamp voor het terug ontvangen van 100 lege zakken (statiegeld)
Retour bericht uit 1926 van firma Boekamp voor het terug ontvangen van 100 lege zakken (statiegeld)

Laatste Nieuwe

20/5 ; Twee hielmerk stempels ; D en LP

13/5 : Nieuwe aanwinsten uit Boskoop

9/4 : Nieuwe aanwinsten

7/5 : Complete vroeg 18e eeuwse pijp, bodemvondst.

2/4 ; nog meer Leidse vondsten

en een fraaie Jonas

23/3 ; veel vooral Leidse vondsten

16/3 ; nieuwe modellen en merken toegevoegd

19/2 : Twee nieuwe fraaie aanwinsten : een parelnaad met soldaten en een huzarenkop


8/2 ; Variant op Hoornpijp ter gelegenheid van de bevrijding van Den Briel (1572-1872)

19/01 : Nieuwe aanwinst in vorm van een rijkelijk versierde izabe pijp ter ere van het 50 jarig bestaan van de monarchie in 1863. 'Neerlands Herstelling'

18/01 : De pagina Merken geheel opnieuw vormgegeven om makkelijker een merk te zoeken


21/12 Ankerplatpunt van Goedewaagen, dank Edwin !

3/12 : Een 17e eeuws Duits (!) pijpje, volledig geglazuurd met fraaie bloemversiering.

5/11 ; Jubileumpijpje 50 jaar Waterloo


31/7 ; Serie prachtige Leidse pijpjes erbij, wat Jonassen en twee leuke 19e eeuwse Gouwenaars.


25/7 ; Bodemvondst uit waarschijnlijk begin/midden 1800, gelijmde steel met daarop een vis of zeemonster. Waarschijnlijk Belgisch of Duits

Hielmerk helaas onleesbaar, lijkt een gekroonde W of WR
Hielmerk helaas onleesbaar, lijkt een gekroonde W of WR

3/7 ; Een aangebroken transportkistje (nulletje) voor een half gros Kromkoppen TM van Goedewaagen. Ca 1900-1920.