17e eeuwse Bijzonderheden

Een 17e eeuws Duits geglazuurd pijpje, gevonden in de Amstel

Onderstaand pijpje is gevonden in bagger uit de Amstel en blijkt afkomstig uit zuid Duitsland. De versiering en glazuring blijken kenmerkend voor pijpen uit die streek. Ook opvallend is de rechte snijfilt ; in vooral Beieren was het maken van kleipijpen in de 17e eeuw lange tijd onderdeel van het staatsmonopolie op tabak, en was het pijpmaken voorbehouden aan vooral pottenbakkers ; geglazuurde pijpen komen daar vrij veel voor, en de ontwikkeling en verfijning van modellen zoals die in andere gebieden voor een groot deel door concurrentie tussen de onafhankelijke pijpmakers toenam, lijkt hier een stuk minder te hebben plaatsgevonden.

 

Dit pijpje is uitgebreid beschreven in Jaarboek 2016 van de PKN.

Het duitse pijpje naast een Nederlandse tijdgenoot: een geglazuurde Jonas
Het duitse pijpje naast een Nederlandse tijdgenoot: een geglazuurde Jonas

Een 17e eeuwse Exportpijp voor Amerika

Een 'elleboog model' kleipijp, 17e eeuws. Opvallend is de relatieve grootte ten opzichte van zijn typisch Nederlands tijdgenoot
Een 'elleboog model' kleipijp, 17e eeuws. Opvallend is de relatieve grootte ten opzichte van zijn typisch Nederlands tijdgenoot

Uitvoering gemerkt met kruis of gestileerde bloem


Over bovenstaande elleboog pijp doen verschillende theorieen de ronde. Wat vast staat is dat deze voor met name de export naar Amerika gemaakt werd. De vorm was daar bekend en populair ; een zeer grote gelijkenis met de inheemse/indiaanse pijpen is zichtbaar. In diverse archeologische bronnen wordt verslag gedaan van vondsten van dit type kleipijp in locale, indiaanse nederzettingscomplexen als ook kolonisten nederzettingen.

In een uitgave van de American Archaeology uncovers the Dutch Colonies door Lois Miner Huey, wordt verslag gedaan van de vondst van een scheepswrak uit ca 1650, dat duizenden (!) van dit model pijp aan boord, naast evenzovele kleipijpen van Nederlandse makelij.

De naam Edward Bird, een Amsterdams pijpmaker in de periode 1640-1650 is ook nauw verbonden met dit type pijp (http://www.pijpenkabinet.nl/Artikelen/Bird/art-E-Bird.html)

 

Een ander stukje historie, wellicht in combinatie met bovenstaande, refereert aan zogenaamde 'slavenpijpen', die in combinatie met tabak gebruikt werden voor de handel met vooral de Afrikaanse volken, maar tevens gebruikt werden op de slavenschepen richting Amerika, om de passagiers aan boord van de schepen enigszins 'tevreden' te houden (Newsletter 'The African Diaspora Archeaology Network' , June 2008, Jerome S. Handler).

Een in Noord Amerika gemaakte kleipijp

Hieronder een in Noord Amerika gemaakte kleipijp uit het midden van 1600. De vorm lijkt sterk op de 'elleboog' hierboven die door een Amsterdamse pijpmaker is gemaakt. Hoewel de Amerikaanse pijp ook in een persvorm gemaakt is, wordt zij gekenmerkt door een middels 'puntjes / of stippen' gezette versiering van een rennend hert. Deze puntjes zijn opgevuld met een witte substantie.

Deze pijp vind zijn herkomst in de Noord Amerikaanse Chesapeake regio, waar de eerste Europese kolonisten zich settlden. Het pijpje is gevonden in Noord Holland en waarschijnlijk op een handelsschip naar Nederland teruggekomen. Een aardig artikel is hierover geschreven door Bert van der Lingen in PKN Jaarboek 2013.



Bijzonder Hoorn modelletje

Hoorn model pijp. Dat het een pijpje is valt af te leiden uit de radering aan de kop rand. Vermoedelijk midden 1600. Naast een tijdgenootje gelegd om afmeting te laten zien


Pijpen van rode klei


Pijpen van rode klei vinden pas tegen het eind van de 19e eeuw echt opgang. Daarvoor komen we ze eigenlijk niet tegen. En dat maakt dit pijpje, afkomstig uit Goudse stort van de periode 1690-1720, bijzonder ; gemaakt van rode klei, lijkt op een misbaksel ; op het breukvlak van de steel is een steentje zichtbaar dat de steel waarschijnlijk heeft doen breken. Het pijpje is ongemerkt


Een Duits pijpje uit 1665, gevonden in Leiden

Onderstaand pijpje heeft een fraai engelen of 'putto' gezichtje op de ketel, is gedateerd (16 65) en is terug te voeren tot pijpmakers in de regio Mannheim / Frankenthal in Duitsland.  Het engelengezichtje is waarschijnlijk geinspireerd op engelen gezichtjes versiering uit het begin van 1600, die hun oorsprong in het huidige Tjechie (Bohemen) vinden. Klik hier voor meer informatie


Een Ottomaanse pijp uit ca 1650

Onderstaand pijpje is gevonden op de zelfde plek in de Nederlandse bodem als de hierboven beschreven Chesapeake pijp ; waarschijnlijk een zeevaarder / handelaar die deze pijp uit wat Turkije is heeft meegenomen. Ook dit pijpje is beschreven in het Jaarboek 2013 van de PKN.


Versiering op zijkant hiel

Met name in Engeland is door de eeuwen heen de zijkant van de hiel gebruikt om merktekens te plaatsen. In Nederland ging dit eigenlijk vooral gebeuren vanaf ca midden 1700.

Op een aantal vroege pijpjes (ca 1630-1650) die waarschijnlijk uit de regio Noord Holland komen treffen we zo nu en dan echter ook versieringen aan op de zijkant van de hiel.

Fleur de lis (franse lelie) op beide zijkanten van de hiel.

Noord Holland, Haarlem ?!

Ca 1630-1640

 

 

 

 

 

 

 

Een (tudor) roos versiering aan beide zijden van de hiel. Ca 1630-1640, Noord Holland


Overgang 17e naar 18e eeuw

Een tweetal grappige modelletjes, zonder hiel, en met opvallend dikke steel. Gevonden in Goudse stort, daterend uit ca 1690-1720. Helaas ongemerkt


Apart modelletje uit ca 1690-1710. Waarschijnlijk een leids product, van een van de laatste leidse pijpmakers. Het heeft de karakteristieken van de dikbuikige midden 17e eeuws 'leienaar', maar dan in een uitvoering van begin 1700. Gevonden in Leiden


Nagenoeg complete pijp, ca 1650-1670, ongemerkt, 23 cm steel, ontbreekt ca 1 cm
Nagenoeg complete pijp, ca 1650-1670, ongemerkt, 23 cm steel, ontbreekt ca 1 cm
Complete 'Leienaar', hielmerk OA
Complete 'Leienaar', hielmerk OA
Ongelijmd exemplaar met hielmerk LCDI, onbekende maker, laatste kwart 1600
Complete 17e eeuwse pijp, hielmerk WS gekroond, 44 cm
Complete 17e eeuwse pijp, hielmerk WS gekroond, 44 cm
Complete 17e eeuwer, Rotterdam, hielmerk DG
Complete 17e eeuwer, Rotterdam, hielmerk DG
Complete 17e eeuwer, hielmerk IW, gevonden in Rotterdam
Complete 17e eeuwer, hielmerk IW, gevonden in Rotterdam
Complete 17e eeuwse pijp, 1 breuk. Hielmerk EB, gevonden op Texel
Complete 17e eeuwse pijp, 1 breuk. Hielmerk EB, gevonden op Texel
nr 10-1112 Complete 17e eeuwer, ca 27 cm, hielmerk gekroonde 5 bladige roos
nr 10-1112 Complete 17e eeuwer, ca 27 cm, hielmerk gekroonde 5 bladige roos
nr 10-1115 Complete 17e eeuwer, ongemerkt, steellengte ca 29 cm
nr 10-1115 Complete 17e eeuwer, ongemerkt, steellengte ca 29 cm
nr 10-1120 Volledig 17e eeuwer, ca 27 cm, ongemerkt, franse lelie versiering op steel
nr 10-1120 Volledig 17e eeuwer, ca 27 cm, ongemerkt, franse lelie versiering op steel
nr 10-1114 Complete 17e eeuwer, ca 27 cm, ca 1650-1670 Amsterdam ca hielmerk HIW monogram
nr 10-1114 Complete 17e eeuwer, ca 27 cm, ca 1650-1670 Amsterdam ca hielmerk HIW monogram
nr 10-1116 Complete 17e eeuwer, ongemerkt, lengte ca 24,5 cm
nr 10-1116 Complete 17e eeuwer, ongemerkt, lengte ca 24,5 cm
Bijna complete ' Leienaar' hielmerk HB
Bijna complete ' Leienaar' hielmerk HB
Nagenoeg complete pijp, 17e eeuw, CIB, gevonden in Rotterdam
Nagenoeg complete pijp, 17e eeuw, CIB, gevonden in Rotterdam
Serie gerestaureerde 17e en een 18e eeuwse pijp(en). Steellengte van alle 17e eeuwers ca 26-29 cm
Serie gerestaureerde 17e en een 18e eeuwse pijp(en). Steellengte van alle 17e eeuwers ca 26-29 cm

Laatste Nieuwe

26/5 : een hele groep spul van Van der Want : pijpen uit de jaren 80 en o.a. 2 stoppers

20/5 ; Twee hielmerk stempels ; D en LP

13/5 : Nieuwe aanwinsten uit Boskoop

9/4 : Nieuwe aanwinsten

7/5 : Complete vroeg 18e eeuwse pijp, bodemvondst.

2/4 ; nog meer Leidse vondsten

en een fraaie Jonas

23/3 ; veel vooral Leidse vondsten

16/3 ; nieuwe modellen en merken toegevoegd

19/2 : Twee nieuwe fraaie aanwinsten : een parelnaad met soldaten en een huzarenkop


8/2 ; Variant op Hoornpijp ter gelegenheid van de bevrijding van Den Briel (1572-1872)

19/01 : Nieuwe aanwinst in vorm van een rijkelijk versierde izabe pijp ter ere van het 50 jarig bestaan van de monarchie in 1863. 'Neerlands Herstelling'

18/01 : De pagina Merken geheel opnieuw vormgegeven om makkelijker een merk te zoeken


21/12 Ankerplatpunt van Goedewaagen, dank Edwin !

3/12 : Een 17e eeuws Duits (!) pijpje, volledig geglazuurd met fraaie bloemversiering.

5/11 ; Jubileumpijpje 50 jaar Waterloo