Leidse Kleipijpenindustrie

In 1980 is er een uitgebreide publicatie getiteld ' De Leidse Tabakspijpmakers in de 17e en 18e eeuw' verschenen van de hand van J. van der Meulen en H. Tupan (*4). In vele opzichten een voor mij belangrijk boekwerk aangezien een van de schrijvers voor mij als voorname 'mentor'  heeft gefungeerd in het beoefenen van deze heerlijke hobby. En natuurlijk omdat ik in de eerste jaren van het verzamelen mij vooral rondom Leiden bewoog en daarbij vooral geconfronteerd werd met de zo kenmerkende in Leiden vervaardigde pijpen.

Op deze pagina's een overzichtje van die typisch Leidse Stukken in de verzameling

Complete leidse pijp, hielmerk OA
Complete leidse pijp, hielmerk OA
Nagenoeg complete Leidse pijp, hielmerk HB
Nagenoeg complete Leidse pijp, hielmerk HB


Enorme Hiel, van Monsterpijp of presentatie stuk. gevonden in Leiden. Stempelmerken Lelie en gekroonde PI.

 

Leidse Pijpmakers

 

In Leiden werden al vanaf begin 1600 kleipijpen gemaakt. Ook hier waren de eerste pijpmakers vooral Engelsen. De Leidse pijpenindustrie heeft een aantal zeer eigen karakteristieken ; met name de gladde dubbelconische kop en later de kenmerkende blad-of rank versiering langs de naden van de kop.


Pijpje uit de periode 1650 met het wapen van Leiden op beide zijden van de kop, maar het model lijkt eerder Gouds dan Leids en is waarschijnlijk in Gouda gemaakt. Hieronder nog een aantal fragmenten van wat varianten die uit Gouda lijken te komen


Erg fraai pijpje met afbeelding van drinkkan op de ene, en roemer / beker op andere zijde. Op de steel aan beide zijden een afbeelding van een pijp tussen twee tudorrozen. Dit mooie leidse pijpje is extra bijzonder doordat het uiteinde van de steel perfect glad is, waardoor het aannemelijk lijkt dat het op zeker moment in deze lengte gerookt / gebruikt is.



Afbeelding van bloem/roos op de ene zijde, en de leidse sleutels op de andere zijde. Ca 1660.

Voor Leiden typerende blader versiering onderaan de ketel, deze dateert uit ca 1680, de wat latere modellen worden slanker en verfijnder, vaak ook met blad rank versieringen op de vormnaden.


Stippen of Druiventros versiering

Pijpjes met dergelijke versiering worden veel in Leiden en omstreken gevonden. Helaas is het niet eenduidig vast te stellen of deze inderdaad ook specifiek in Leiden gemaakt werden, maar het lijkt er wel op.




 

Leidse Jonas

 

Vanaf ongeveer het tweede deel van de 17e eeuw wordt ook door Leidse pijpmakers de Jonas versiering toegepast, op een heel eigen wijze. De gezichtsafbeelding is minimaal ; ogen, neus, snor en mond. Op de zijkanten van deze kop staan links het wapen van Leiden (gekruiste sleutels), en rechts een ooievaar (of kievit ?!) in een cirkelkrans.

Ook een variant met uit de steel oplopende 'blader' patronen en een variant met dergelijke bladerpatronen en een gekroonde 'stippenroos'

Variant met gekroonde roos en vanuit de steel tegen de kop oplopende blader patronen. Achterzijde ketel ook kenmerkend visgraat motief

Groene vlek glazuur recht in het gezicht, gebeurt tijdens het bakken in de pottebakkeroven

 

 

 

 

 

 

 



Steel versiering

Onderstaand model lijkt Leids, begin 1700, en wordt gekenmerkt door zijn steel versiering


Grospenning gevonden in Leiderdorp

Pijpaarden muntje of grospenning, ter grootte van een dubbeltje (in de tijd dat een dubbeltje nog een dubbeltje was ..). Op ene zijde een vogel (valk ?!) en op andere zijde een soldaat met zwaard en hellebaard. Gevonden in Leiderdorp

Een gerepareerde pijp

Hieronder een pijp vervaardigd door de leidse pijpenmakers Dirck Salomons of Dirck Samuels die tussen ca 1638 en 1675 in Leiden werkzaam waren en het merk DS gebruikten (ref *4). Het merk DS komt in verschillende varianten voor, en het is niet duidelijk welke pijpmaker welk merk of combinatie van merken gebruikte. Opvallend is dat de steel van de pijp vlak bij de kop voor het bakproces is afgebroken. Deze is gerepareerd waardoor er een verdikking zichtbaar is op de plaats van de breuk. Dergelijke reparaties zien we vooral in de 17e eeuw, wanneer de produktie nog een stuk kleinschaliger en duurzamer is dan later

 

De initialen DS, met erboven 3, en eronder 2 stippen/puntjes. Het is gebruikt door Dirck Salomons of Dirck Samuels in Leiden in de periode tussen ca 1638 en 1675 (ref *4).

 


Apart modelletje uit ca 1690-1710. Waarschijnlijk een leids product, van een van de laatste leidse pijpmakers. Het heeft de karakteristieken van de dikbuikige midden 17e eeuws 'leienaar', maar dan in een uitvoering van begin 1700.

 

Hieronder nog een aantal wat afwijkende modellen uit dezelfde vondstengroep


Laatste Nieuwe

6/11 : Twee zogenaamde turkenkopjes uit het tweede deel van 1800, Gouda.

13/10 : Een complete Goedewaagen 'sportpijp' en een fraaie sluitzegel 'Baronite Pijpen'

21/9 ; Deze had ik nog niet : een vrouwtje rondom de kop, merk IB. Wel al diverse mannetjes met hoedjes.

21/09 ; een kop van de franse firma Fiolet : Creme de Moka.

16/9 : Weer wat nieuwe aanwinsten toegevoegd, diverse pijpjes gemerkt met IOH en een fraaie met afbeeldingen van vier 18e eeuwse vorsten

01/9 : Minerva en ACAD:LUGD:BATAV, hielmerk 'wapen van Leiden' en 'Welkom op Batavia'


28/7 : Wapens van Polen-Litouwen en Saksen tijdens 'Personele Unie', ca 1740-1760.


07/6 ; twee complete (gelijmde pijpjes) en een fraaie 17e eeuwer met hielmerk TB met wereldkloot

29/5 ; Goudse bodemvondsten ; diverse nieuwe hielmerken, fraaie rode 17e eeuwer en pijpaarde beeldje & fluitje

26/5 : een hele groep spul van Van der Want : pijpen uit de jaren 80 en o.a. 2 stoppers

20/5 ; Twee hielmerk stempels ; D en LP

13/5 : Nieuwe aanwinsten uit Boskoop

9/4 : Nieuwe aanwinsten